# Тоғызқұмалақ ережесі: тақта, жүру, стратегиясы URL: https://loto24.kz/kk/togyzqumalaq Тоғызқұмалақ («тоғыз құмалақ» — тоғыз шарик) — манкала тобына жататын қазақтың үстел үсті стратегиялық ойыны, оны «шопандар алгебрасы» деп те атайды: барлығы ауызша есептеуге құрылған. 2020 жылы ол ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұра тізіміне енгізілді. Тақтаны, ережелерді және алғашқы стратегияларды талдаймыз — ал жеңілірек ойын қаласаңыз, жанында [орыс лотосының үй ережелері](https://loto24.kz/domashnee-loto) бар. **162** тақтадағы құмалақ **18** отау-ұя, әрқайсысында 9-дан **82** жеңіс үшін қажет құмалақ **2020** ЮНЕСКО тізіміне енген жыл ## Тақта және терминдер Тақта тоғыздан ойын ұясы бар екі қатардан — оларды **отау** деп атайды — және екі үлкен жинақтаушыдан — **қазаннан** тұрады. Партия алдында әр ұяға тоғыздан **құмалақ** салынады. Алдыңыздағы қатар — сіздікі, қарсы беттегісі — қарсыласыңыздікі; сіздің қазаныңыз қарсылас қатарының артында орналасқан. қарсылас қазаны 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 9 сіздің қазаныңыз ## Бес қадамдағы ережелер **1. Жүру.** Кез келген өз ұяңыздан барлық құмалақты алып, сағат тіліне қарсы бағытта әрбір келесі ұяға бір-бірден таратыңыз — алдымен өз қатарыңыз бойымен, содан кейін қарсылас қатары бойымен. Ұяда бір шариктен көп болса, біріншісі сол ұяның өзіне қайта салынады; егер тек бір шарик болса, ол жай ғана көрші ұяға ауысады. **2. Алу.** Соңғы құмалақ қарсылас ұясына түсіп, ондағы шарик санын **жұп** қылса — сол ұядағы барлық құмалақ сіздің қазаныңызға өтеді. **3. Тұздық.** Соңғы құмалақ қарсылас ұясында дәл **үш** шарик жасаса, сіз оны тұздық — «өз жеріңіз» деп жариялай аласыз. Одан кейін сол ұяға түскеннің бәрі автоматты түрде қазаныңызға кетеді. Шектеулер: әр ойыншыда бір ғана тұздық болады, оны тоғызыншы ұяда және қарсыластың тұздығына айна-ұя болатын жерде жариялауға болмайды. **4. Ойынның аяқталуы.** Ойыншының бірде-бір ұясында құмалақ қалмаса (**атсыз қалу** — «атсыз қалу» жағдайы), партия аяқталады: қарсылас өз жағындағы барлық шарикті өз қазанына жинап алады. **5. Жеңіс.** Бірінші болып **82** құмалақ жинаған ойыншы жеңеді. 81:81 — теңдік, мұнда оны құрметпен тең ойын деп атайды. ## Жаңадан бастаушыға үш кеңес **Жүруден бұрын, кейін емес, санаңыз.** Ойынның бүкіл күші арифметикада: уыс алудан бұрын соңғы құмалақ қай жерге түсетінін есептеп алыңыз. Мықты ойыншылар үш-төрт жүрісті алдын ала есептейді — тоғызқұмалақты дәл осы үшін «шопандар алгебрасы» деп атайды. **Тұздықты қарсыластан бұрын салыңыз.** Тұрақты ұпай көзі бір реттік алудан маңыздырақ: қатардың ортасындағы (4–6-ұялар) тұздық ең көп құмалақ «трафигін» жинайды. **Өз қатарыңызды түгел босатпаңыз.** Алуға қуана берсеңіз, жүрусіз қалу оңай — атсыз қалу жағыңызда қалғанның бәрін қарсыласқа береді. ## Қайда ойнауға болады Онлайн ойнауды бастаудың ең оңай жолы — **PlayOK**: браузерде орнатусыз тірі қарсыластар. Қосымша дүкендерінен «togyzkumalak» іздеңіз — компьютердің әртүрлі деңгейлі жаттықтырушылары бар. Офлайнда тоғызқұмалақ федерациясының секциялары жұмыс істейді: ойын республикалық спартакиадалар бағдарламасына кіреді, ал қыркүйек — мектеп турнирлерінің дәстүрлі шыңы. Қазақтың сандар дәстүрін ұнатасыз ба? 41 тастан жасалатын көне болжам — [құмалақ ашуды](https://loto24.kz/kk/qumalaq-ashu) және [Қазақстанның сәттілік талисмандарын](https://loto24.kz/kk/baqytty-sandar/talismany-kazahstana) қараңыз. ## Жиі қойылатын сұрақтар ### Ойында барлығы неше құмалақ бар? 162: старт кезінде 18 отау-ұяның әрқайсысында 9-дан шарик. Мақсат — өз қазаныңызда жартысынан көбін, яғни 82 құмалақты жинау. Есеп 81:81 — теңдік. ### Тұздық дегеніміз не? Қарсылас жағындағы «қасиетті» ұя: соңғы құмалағыңыз оның ұясында дәл үш шарик жасаса, оны тұздық деп жариялай аласыз — содан бастап онда түскеннің бәрі сіздің қазаныңызға кетеді. Әр ойыншыда бір ғана тұздық болуы мүмкін, оны қарсыластың тоғызыншы ұясында және оның тұздығына айна-ұяда жариялауға болмайды. ### Тоғызқұмалақты онлайн қайда ойнауға болады? Ең тірі алаң — PlayOK («тоғыз құмалақ» бөлімі): браузерде адамдармен тегін ойналатын партиялар. App Store пен Google Play-де «togyzkumalak» деп іздесеңіз мобильді қосымшалар бар, ал офлайнда — Қазақстанның көптеген облысында тоғызқұмалақ федерациясының клубтары. ### Тоғызқұмалақ пен лото — ұқсас ойындар ма? Жоқ: тоғызқұмалақ — бәрін есептеу шешетін толық ақпараттағы стратегия, ал лотерея — барлығының мүмкіндігі бірдей таза кездейсоқтық. Ортақ нәрсе біреу-ақ — сандарды жақсы көру: мұнда тоғыздар, онда бақытты сандар. 18+ · Материал дәстүрлі үстел үсті ойыны туралы. Тоғызқұмалақ — интеллект спорты: лотереядан айырмашылығы, мұнда бәрін есептеу шешеді.